स्याङ्जाका प्रहरी प्रमुखले भने,‘ढुक्क भएर आफ्नो मताधिकार प्रयोग गर्नुहोस’

दधिराम न्यौपाने,
(प्रहरी उपरीक्षक)
जिल्ला प्रहरी कार्यालय, स्याङ्जा ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय स्याङ्जाको प्रमुखमा दधिराम न्यौपानेले जिम्मेवारी सम्हालेको एक वर्ष पूरा हुन लागेको छ । स्याङ्जा जिल्लामा शान्ति–सुरक्षा कायम राख्दै समुदायमैत्री प्रहरी सेवा प्रवाहमा जोड दिँदै आएका न्यौपानेले यस अवधिमा अपराध नियन्त्रण, सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन र नागरिकसँग प्रत्यक्ष समन्वय गरी शान्ति–सुरक्षा व्यवस्थापनलाई थप प्रभावकारी बनाउने प्रयासमा ध्यान केन्द्रित गरेका छन् । यतिबेला मुलुक प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनमा होमिएको छ । नेपाल सरकार, निर्वाचन आयोग, सबै सुरक्षा निकाय, राजनीतिक दल र सरोकार भएका पक्षले निर्वाचनका लागि आफ्नातर्फबाट तयारी गरिरहेका छन् । एकीकृत सुरक्षा रणनीतिअनुसार सुरक्षाको पहिलो घेरामा रहने नेपाल प्रहरीले पनि आफ्नो तयारीलाई तीव्रता दिएको छ । उक्त तयारी र जिल्लाको समग्र शान्ति सुरक्षाको अवस्थाका सम्बन्धमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय स्याङ्जाका प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक दधिराम न्यौपानेसँग पब्लिक आवाजका सम्पादक अमृत अर्यालले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः

१. एसपी साव आराम हुनुहुन्छ ? तपाई जिल्ला प्रहरी कार्यालय स्याङ्जाको नेतृत्वमा आउनुभएको १ बर्ष हुन लाग्यो, यस अवधिमा कस्तो अनुभव भइरहेको छ ? स्याङ्जा बसाई कस्तो रहेको छ ?

सबैभन्दा पहिले, म स्वस्थ र सकुशल छु, सोधखोजका लागि धन्यवाद । जिल्ला प्रहरी कार्यालय स्याङ्जाको नेतृत्व सम्हालेको करिब एक वर्ष हुन लागेको छ । यो अवधिमा मैले धेरै नयाँ अनुभवहरु संगाल्ने अवसर पाएको छु । शान्ति सुरक्षा व्यवस्था कायम गर्नुका साथै समुदायसँग सहकार्य गर्दै अपराध नियन्त्रण, सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन र सेवा प्रवाहलाई थप प्रभावकारी बनाउने दिशामा काम गर्दै आएका छौं । स्याङ्जा जिल्ला शान्त, सभ्य र सहयोगी नागरिक भएको जिल्ला हो । यहाँका जनप्रतिनिधि, सरोकारवाला निकाय तथा आम नागरिकबाट राम्रो साथ र सहयोग पाइरहेका छौं । त्यसैले काम गर्न सहज वातावरण बनेको छ । स्याङ्जा बसाइ मेरो लागि निकै सुखद र प्रेरणादायी रहेको छ । यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्य, सामाजिक सद्भाव र नागरिकको सकारात्मक सोचले मलाई अझ जिम्मेवार र उत्साहित बनाएको छ । आगामी दिनहरुमा पनि नागरिकमैत्री प्रहरी सेवा, सुशासन र कानूनको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा प्रतिबद्ध भएर काम गर्ने विश्वास दिलाउन चाहन्छु ।

२. स्याङ्जाको बारेमा जतिको बाहिर प्रचार भएको छ यथार्थमा सकारात्मक नाकारात्मक के पाउनु भयो ?

स्याङ्जाको बारेमा बाहिर जे–जस्तो प्रचार भएको छ, त्यसमा धेरैजसो सकारात्मक पक्षहरु यथार्थमै भेटिएको छ । यहाँका नागरिक सचेत, कानूनप्रति सम्मान गर्ने र सामाजिक रुपमा निकै मिलनसार छन् । सामुदायिक एकता र सद्भाव राम्रो भएकाले शान्ति सुरक्षाको काम गर्न सहज वातावरण रहेको मैले अनुभव गरेको छु । यद्यपि, केही चुनौतीहरु पनि छन् । वैदेशिक रोजगारीका कारण युवाशक्ति बाहिरिने क्रम, सडक दुर्घटना, लागुऔषध ओसारपसारको समस्या तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत हुने भ्रम फैलावट जस्ता विषयहरुमा थप सचेतना र समन्वय आवश्यक देखिन्छ । तर यी समस्याहरु अन्य जिल्लाको तुलनामा गम्भीर प्रकृतिका होइनन्, समन्वय र सक्रियताबाट समाधान गर्न सकिने खालका छन् । समग्रमा हेर्दा, बाहिर प्रचार भएकोभन्दा स्याङ्जाको यथार्थ अझ सकारात्मक र सम्भावनायुक्त पाएको छु । यहाँको सामाजिक सद्भाव, प्राकृतिक सौन्दर्य र नागरिकको सहयोगी भावना नै यसको सबैभन्दा ठूलो पूँजी हो भन्ने मलाई लागेको छ ।

३. स्याङ्जा जिल्लाको वर्तमान शान्ति–सुरक्षाको अवस्थालाई तपाईं कसरी मूल्याङ्कन गर्नुहुन्छ ? आसन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको लागि सुरक्षा तयारी कस्तो छ ?

स्याङ्जा जिल्लाको वर्तमान शान्ति–सुरक्षाको अवस्था समग्रमा सन्तोषजनक रहेको छ । अपराध नियन्त्रण, अनुसन्धान तथा रोकथामका क्षेत्रमा प्रहरीले सक्रिय रुपमा काम गरिरहेको छ । समुदाय–प्रहरी साझेदारी कार्यक्रममार्फत नागरिकसँग प्रत्यक्ष समन्वय बढाइएको छ, जसले शान्ति सुरक्षा व्यवस्थापनलाई अझ प्रभावकारी बनाएको छ । संभावित जोखिम क्षेत्रको नियमित अनुगमन, गस्ती परिचालन तथा सूचनाको आदान–प्रदानलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ । आसन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनलाई लक्षित गरी सुरक्षा तयारीलाई विशेष प्राथमिकतामा राखिएको छ । निर्वाचनलाई निष्पक्ष, भयरहित र शान्तिपूर्ण वातावरणमा सम्पन्न गराउन आवश्यक सुरक्षा रणनीति तयार गरिएको छ । संवेदनशील र अति संवेदनशील मतदान केन्द्रहरुको पहिचान गरी सोहीअनुसार सुरक्षाकर्मी परिचालन, संयुक्त सुरक्षा योजना कार्यान्वयन तथा सम्बन्धित निकायसँग समन्वय भइरहेको छ । मतदाताले ढुक्क भएर आफ्नो मताधिकार प्रयोग गर्न पाउने वातावरण सिर्जना गर्नु हाम्रो पहिलो दायित्व हो । त्यसका लागि नेपाल प्रहरी पूर्ण रुपमा प्रतिबद्ध रहेको विश्वास दिलाउन चाहन्छु ।

४. पछिल्लो समय स्याङ्जामा देखिएका प्रमुख अपराधका प्रकृति के–के छन् र तिनको नियन्त्रणका लागि के रणनीति अपनाइएको छ ?

स्याङ्जामा पछिल्लो समय देखिएका प्रमुख अपराधका प्रकृतिहरुमा घरेलु हिंसा, आत्महत्या सम्बन्धी घटना, लागुऔषध दुरुपयोग, सार्वजनिक शान्ति भंगका मुद्दा तथा साइबर माध्यमबाट हुने ठगी÷दुव्र्यवहारका घटना प्रमुख रुपमा देखिएका छन् । संगठित वा गम्भीर प्रकृतिका आपराधिक गतिविधि भने तुलनात्मक रुपमा न्यून अवस्थामा छन् । यी घटनाको नियन्त्रणका लागि हामीले बहुआयामिक रणनीति अपनाएका छौं । पहिलो, रोकथामलाई प्राथमिकतामा राख्दै समुदाय–प्रहरी साझेदारी कार्यक्रमलाई सशक्त बनाइएको छ । विद्यालय, कलेज तथा स्थानीय तहसँग सहकार्य गरी सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ, विशेष गरी लागुऔषध दुरुपयोग र साइबर अपराध नियन्त्रणतर्फ । दोस्रो, सवारी दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि ट्राफिक सचेतना, चेकजाँच कडाइ, मापसे परीक्षण तथा जोखिमयुक्त स्थानहरुको पहिचान गरी निगरानी बढाइएको छ । तेस्रो, घरेलु हिंसा तथा लैंगिक हिंसाका घटनामा संवेदनशील ढंगले छिटो छरितो अनुसन्धान र कानूनी कारबाहीका साथै पीडितमैत्री सेवा प्रवाहलाई प्राथमिकता दिइएको छ । यसका अतिरिक्त, सूचनाको प्रभावकारी परिचालन, नियमित गस्ती, प्रविधिको प्रयोग तथा सरोकारवाला निकायसँगको समन्वयलाई मजबुत बनाउँदै अपराध नियन्त्रण र शान्ति–सुरक्षा सुदृढीकरणतर्फ निरन्तर काम भइरहेको छ । हाम्रो लक्ष्य दण्डात्मकभन्दा पनि रोकथाममुखी र नागरिकमैत्री प्रहरी सेवा प्रदान गर्नु हो ।
५. समुदाय–प्रहरी साझेदारी कार्यक्रम स्याङ्जामा कत्तिको प्रभावकारी भएको छ ?

स्याङ्जामा समुदाय–प्रहरी साझेदारी कार्यक्रम उल्लेखनीय रुपमा प्रभावकारी बन्दै गएको छ । शान्ति–सुरक्षा केवल प्रहरीको एकल प्रयासले सम्भव नहुने भएकाले नागरिक, स्थानीय तह, विद्यालय, आमा समूह, युवा क्लब तथा सरोकारवाला निकायसँगको सहकार्यलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ । यस कार्यक्रममार्फत टोल–टोलमा अन्तरक्रिया, सचेतनामूलक अभियान, लागुऔषध विरुद्धका कार्यक्रम, ट्राफिक सचेतना, साइबर अपराध सम्बन्धी अभिमुखीकरण तथा लैंगिक हिंसा न्यूनीकरणका पहलहरु सञ्चालन गरिएका छन् । यसको सकारात्मक प्रभावस्वरुप सूचना आदान–प्रदानमा वृद्धि भएको, सानातिना विवादहरु स्थानीय स्तरमै समाधान हुने क्रम बढेको र अपराध रोकथाममा समुदायको सहभागिता सुदृढ भएको अनुभव गरेका छौं । विशेष गरी विद्यालय र युवा लक्षित कार्यक्रमहरुले दीर्घकालीन रुपमा सकारात्मक परिणाम दिने विश्वास छ । नागरिक र प्रहरीबीचको विश्वास, सहकार्य र पारदर्शितामा वृद्धि हुनु नै यस कार्यक्रमको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो भन्ने हाम्रो बुझाई रहेको छ ।

६. लागुऔषध दुव्र्यसन तथा ओसारपसार नियन्त्रणका लागि जिल्ला प्रहरीले गरेका मुख्य प्रयासहरु के–के हुन् ?

सचेतना कार्यक्रम, प्रहरी चेकिङमा वृद्धी, गाँजा फडानी तथा उक्त कसुरमा संलग्नलाई कानुनी कारवाही गरिएको छ । लागु पदार्थ सेवन गरी सवारी साधन चलाउने चालकहरुको किट मार्फत चेकजाँच गरी कानुनी कारवाही गर्ने गरिएको छ । स्याङ्जामा लागुऔषध दुव्र्यसन तथा ओसारपसार नियन्त्रणलाई हामीले उच्च प्राथमिकतामा राखेका छौं । पछिल्लो समय युवावर्ग लक्षित गरी हुने दुव्र्यसनको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै रोकथाम, नियन्त्रण र सचेतना—तीनै पक्षमा समन्वित रणनीति अपनाइएको छ । पहिलो, विशेष सूचनाको आधारमा निगरानी तथा अपरेशनलाई तीव्र बनाइएको छ । शंकास्पद गतिविधि हुने क्षेत्र, मुख्य राजमार्ग तथा आवतजावतका सम्भावित नाकाहरुमा नियमित चेकजाँच र गस्ती परिचालन गरिएको छ । दोस्रो, विद्यालय, कलेज तथा समुदायस्तरमा सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरी लागुऔषधको दुष्परिणामबारे जानकारी दिइँदै आइएको छ । अभिभावक, शिक्षक र स्थानीय तहसँग सहकार्य गरी रोकथाममुखी अभियानलाई सुदृढ गरिएको छ । तेस्रो, पक्राउ परेका व्यक्तिहरुलाई कानूनी कारबाहीको दायरामा ल्याउनुका साथै दुव्र्यसनमा फसेका व्यक्तिहरुलाई सुधार तथा पुनःस्थापनाका लागि सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गर्ने प्रयास गरिएको छ । हाम्रो उद्देश्य केवल नियन्त्रण र कारबाही मात्र नभई युवालाई सही मार्गमा ल्याउने, समुदायलाई सचेत बनाउने र दीर्घकालीन रुपमा दुव्र्यसनमुक्त समाज निर्माणतर्फ योगदान पु¥याउने रहेको छ ।

७. फरार प्रतिवादी पक्राउ र अवैध नदीजन्य पदार्थ ओसारपसारमा संलग्नलाई पक्राउ गर्न तपाई आएपछीको १० महिनाको अवधि रेकर्डयोग्य नै रह्यो तर मिटरव्याजि समस्याबारे के बुझ्नु भएको छ । यसमा भने प्रगति भएको देखिएन किन ?

स्याङ्जामा फरार प्रतिवादी पक्राउ तथा अवैध नदीजन्य पदार्थ ओसारपसार नियन्त्रणका क्षेत्रमा हासिल उपलब्धि हाम्रो टिमवर्क, सूचनाको प्रभावकारी परिचालन र निरन्तर निगरानीको परिणाम हो । यसका लागि सम्पूर्ण सुरक्षाकर्मी, स्थानीय तह र नागरिकको सहयोग सराहनीय छ । जहाँसम्म मिटर ब्याजी (अत्यधिक ब्याज असुली) सम्बन्धी विषयको कुरा छ, यो प्रकृतिका मुद्दाहरु अन्य अपराधभन्दा केही फरक हुन्छन् । धेरैजसो पीडितहरु सामाजिक दबाब, आपसी चिनजान, लेनदेनको अनौपचारिक स्वरुप वा प्रतिशोधको डरका कारण उजुरी गर्न हिच्किचाउने अवस्था देखिन्छ । कतिपय घटनामा लिखित प्रमाण वा स्पष्ट कागजी आधार नहुँदा अनुसन्धान प्रक्रिया जटिल बन्ने गरेको छ । यद्यपि, यस क्षेत्रमा प्रगति नभएको भन्ने होइन । हामीले उजुरी प्राप्त भएका घटनामा गम्भीरतापूर्वक अनुसन्धान अगाडि बढाएका छौं, मेलमिलापको नाममा गैरकानुनी लेनदेनलाई प्रोत्साहन नहुने गरी कानुनी प्रक्रिया अवलम्बन गरेका छौं र आवश्यक परेमा सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गर्दै कारबाही अघि बढाइएको छ । साथै, मिटरब्याजी जस्तो शोषणमूलक प्रवृत्तिविरुद्ध जनचेतना अभिवृद्धि गर्न तथा पीडितलाई निर्धक्क उजुरी दिन प्रोत्साहित गर्न अभियानमुखी कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्ने तयारीमा छौं । हाम्रो स्पष्ट सन्देश छ—कुनै पनि प्रकारको गैरकानुनी आर्थिक शोषण सह्य हुँदैन र प्रमाण तथा उजुरी प्राप्त भएमा कडाभन्दा कडा कारबाही गरिनेछ ।

८. तपाईं स्याङ्जा आउनासाथ पत्रकार सम्मेलन गरेर तस्करी लगायत जिल्लामा हुने अपराध, जुवातास, अबैध मदिरा भट्टी तोडने लगायतका प्रतिवद्वता गर्नु भएको थियो । ती सबै विषयमा अझै प्रतिवद्व नै हुनुहुन्छ कि कम्परमाईज गरेर काम भईरहेको छ ?

स्याङ्जामा जिम्मेवारी सम्हालेलगत्तै पत्रकार सम्मेलनमार्फत व्यक्त गरेका प्रतिबद्धताहरु आज पनि उत्तिकै दृढताका साथ कायम छन् । तस्करी, जुवातास, अवैध मदिरा उत्पादन तथा बिक्री–वितरण र अन्य आपराधिक गतिविधिविरुद्ध शून्य सहनशीलताको नीति नै हाम्रो मूल मार्गदर्शन हो । कम्परमाइज गरेर काम भइरहेको भन्ने धारणा सही होइन । कानुनको कार्यान्वयनमा कुनै प्रकारको दबाब, प्रभाव वा व्यक्तिगत स्वार्थलाई स्थान दिइँदैन । कारबाही प्रक्रियामा प्रमाण, सूचना र कानुनी आधारलाई प्राथमिकता दिइन्छ । कतिपय अवस्थामा बाहिर देखिने गतिविधि कम हुँदा ‘कारबाही भएन’ भन्ने बुझाइ हुन सक्छ, तर निगरानी, सूचना संकलन र आवश्यक परे लक्षित अपरेशन निरन्तर चलिरहेकै हुन्छन् । हाम्रो उद्देश्य प्रचारमुखी होइन, परिणाममुखी काम गर्नु हो । शान्ति–सुरक्षा कायम राख्ने विषयमा कुनै सम्झौता हुँदैन भन्ने विश्वास नागरिकसमक्ष पुनः व्यक्त गर्न चाहन्छु । प्रहरी संगठन कानुनको दायराभित्र रही निष्पक्ष र पारदर्शी रुपमा काम गर्न पूर्ण रुपमा प्रतिबद्ध छ ।

९. कतिपय आपराधिक घटनामा अभियुक्त जिल्लाबाट भागिसक्दा पनि प्रहरीले थाहा पाएन भन्ने गुनासो आउँछ । जनशक्ति अभाव भएर हो कि किन ?

कहिलेकाँही परिस्थितिवस भौगोलिक विकटताको कारणले गर्दा खवर ढिला आईपुग्दा हुनसक्छ तर हामीले अपराधमा संलग्न खवर आएजती ढिलोचाँडो सबैलाई नियन्त्रणमा लिईएको छ । कतिपय आपराधिक घटनामा अभियुक्त जिल्लाबाट बाहिर निस्किसकेको जानकारी नपुग्ने वा छिटो नियन्त्रणमा नआएको भन्ने गुनासो हुन सक्छ । यसको मुख्य कारण जनशक्ति अभाव मात्र होइन । अपराध अनुसन्धान जटिल प्रकृतिको हुन्छ—सूचना संकलन, प्रमाण जुटाउने, कानूनी प्रक्रिया र समन्वयका पक्षहरु सबै मिलाउँदा समय लाग्न सक्छ । कतिपय घटनामा अभियुक्तले पहिल्यै योजनाबद्ध रुपमा फरार हुने, क्षेत्रीय सीमा वा जिल्ला बाहिर सम्पर्कमार्फत लुक्ने गरेको पनि पाइन्छ । त्यसैले प्रहरीको काम केवल परिचालन मात्र होइन, सूचनाको प्रभावकारी व्यवस्थापन, अन्य जिल्लाका प्रहरी कार्यालय र सम्बन्धित निकायसँग समन्वय र छानबिनका आधारमा काम हुन्छ । हामीले यसका लागि सूचना नेटवर्क सुदृढ गर्दै आएका छौं, डिजिटल उपकरणको प्रयोग बढाएका छौं र समुदायसँग सहकार्यलाई अझ प्रभावकारी बनाइरहेका छौं । जनशक्ति अभाव नभै मुख्य चुनौती भनेको सूचनाको समयमै प्रवाह र अनुसन्धान प्रक्रिया सुनिश्चित नहुनु हो । यसका लागि निरन्तर सुधारको रणनीति लागू गर्दै आएका छौं ।

१०. अन्त्यमा, स्याङ्जाबासीलाई आसन्न निर्वाचन, शान्ति, सुरक्षा र कानुन पालनाका सन्दर्भमा तपाईं के सन्देश दिन चाहनुहुन्छ ?

स्याङ्जाबासी सबैमा मेरो नमस्कार । आगामी प्रतिनिधिसभा निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै म सबै नागरिकलाई शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र जिम्मेवार भै मतदान गर्न आव्हान गर्न चाहन्छु । आफ्नो मताधिकार प्रयोग गर्दा ढुक्क र सचेत हुनुहोस्, कुनै दबाब वा धम्कीको प्रभावमा नपर्नुहोस् । जिल्ला प्रहरी कार्यालय स्याङ्जा शान्ति–सुरक्षा कायम राख्न पूर्ण रुपमा प्रतिबद्ध छ । मतदान केन्द्रहरु, संवेदनशील क्षेत्र र सामान्य जनजीवनको सुरक्षामा पर्याप्त प्रहरी परिचालन हुनेछ । हामी नागरिक, स्थानीय तह र सुरक्षा निकायसँगको सहकार्यमार्फत कुनै प्रकारको बाधा वा असुविधा नहोस् भन्ने सुनिश्चित गर्नेछौं । नागरिकहरुले कानूनको पालना, सार्वजनिक शान्तिको सम्मान र समुदायसँग सहकार्य गर्दै चुनावी प्रक्रिया सुदृढ बनाउन योगदान दिनुपर्छ । याद राखौं—शान्ति, सुरक्षा र कानूनको पालना सबैको साझा दायित्व हो, र यसबाट मात्र स्याङ्जा जस्तो सुन्दर, सुरक्षित र सभ्य जिल्ला कायम रहन्छ ।