फुटको होइन, एकताको दबाब सिर्जना भइरहेको छ

राजु थापा,
(सभापति)
नेपाली काँग्रेस, स्याङ्जा ।

नेपाली कांग्रेसभित्र पछिल्लो समय देखिएको आन्तरिक मतभेद, क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिकको विवाद, प्रदेश तथा राष्ट्रिय भेलाको राजनीतिक सन्देश र आगामी महाधिवेशनको तयारीबारे चर्चा भइरहेका बेला नेपाली कांग्रेस स्याङ्जाका सभापति राजु थापा भने पार्टी फुटको सम्भावना नरहेको दाबी गर्छन् । उनका अनुसार अहिले भइरहेका गतिविधि विभाजनका लागि नभई पार्टीभित्र वृहत् एकताको वातावरण निर्माण गर्न र नियमित महाधिवेशनका लागि दबाब सिर्जना गर्न केन्द्रित छन् । पार्टीभित्र संवाद, सहमति र विधिसम्मत प्रक्रियाबाटै समस्याको समाधान खोज्नुपर्नेमा जोड दिँदै थापाले वर्तमान राजनीतिक परिस्थिति, कार्यकर्ताको मनोबल, सरकारको बजेट तथा विपक्षीको भूमिकालगायत समसामयिक विषयमा पब्लिक आवाजका सम्पादक अमृत अर्यालसँग खुलस्त कुराकानी गरेका छन् । प्रस्तुत छ अन्तरवार्ताको सम्पादित अंश ः

१. सभापति ज्यू आराम हुनुहुन्छ ? नेपाली कांग्रेसमा केही समययता किचलो देखिन्छ । असन्तुष्ट समूहले समानान्तर गतिविधिहरु गरिरहेको छ । यसलाई तपाईले कसरी लिनुभएको छ ?

धन्यवाद, अमृत जि । म आरामै छु । नेपाली कांग्रेस जस्तो ठूलो र लोकतान्त्रिक पार्टीभित्र विभिन्न विषयमा फरक–फरक धारणा र दृष्टिकोण आउनु स्वाभाविक हो । त्यसलाई किचलो वा समानान्तर गतिविधिका रुपमा बुझ्नु उचित हुँदैन । पार्टीभित्र सबै कुरा शतप्रतिशत सर्वस्वीकार्य नहुन सक्छन्, तर त्यसले पार्टीको मूल उद्देश्य र संगठनात्मक एकतामा कुनै असर पार्दैन । अहिले देश र लोकतन्त्रले सामना गरिरहेका चुनौतीका बीच नेपाली कांग्रेसभित्र अझ व्यापक एकता, सहकार्य र संवादको आवश्यकता छ । फरक विचारलाई सम्मान गर्दै संगठनलाई थप सुदृढ बनाउने दिशामा सबै नेता तथा कार्यकर्ता केन्द्रित हुनुपर्छ भन्ने मेरो धारणा छ । पार्टीको आधिकारिक नेतृत्व र संगठनात्मक संरचना स्पष्ट छ, त्यसैले व्यक्तिगत वा समूहगत धारणा व्यक्त हुनु लोकतान्त्रिक अभ्यासको हिस्सा हो । वर्तमान विशेष परिस्थितिमा सबै पक्षलाई समेटेर वृहत् एकता कायम गर्दै पार्टीलाई थप मजबुत बनाउनु नै समयको आवश्यकता हो ।

२. संस्थापन पक्षले नीति, अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठानमार्फत प्रदेश भेलाहरु गरिरहेको छ । इतर पक्षले पनि त्यसलाई पछ्याउँदै छुट्टै भेला गरिरहेको छ । यो केका लागि हो ?

नेपाली कांग्रेसभित्र विभिन्न विचार र धारणा राख्ने समूहहरु हुनु लोकतान्त्रिक अभ्यासकै हिस्सा हो । पार्टी नेतृत्वले नीति, अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठानमार्फत प्रदेशस्तरीय कार्यक्रमहरु सञ्चालन गरिरहेको छ भने केही साथीहरुले छुट्टै भेला तथा छलफल पनि गरिरहेका छन् । यसलाई अस्वाभाविक रुपमा लिनु पर्दैन । विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित सभापतिले विभिन्न विभाग तथा संरचनाहरु गठन गर्ने क्रममा केही साथीहरुका अपेक्षा सम्बोधन हुन नसकेको वा केही विषयमा असन्तुष्टि देखिएको हुन सक्छ । त्यसैको अभिव्यक्ति वा नेतृत्वलाई थप ध्यानाकर्षण गराउने उद्देश्यले त्यस्ता भेला आयोजना भएका हुन सक्छन् । तर अन्ततः सबैको लक्ष्य पार्टीलाई बलियो बनाउने, संगठनलाई सुदृढ गर्ने र आगामी राजनीतिक चुनौतीहरु सामना गर्न कांग्रेसलाई अझ एकताबद्ध बनाउने नै हो भन्ने मेरो विश्वास छ ।

३. पार्टीले क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिक गर्ने भनिरहँदा अर्काे पक्षले फेरी गर्नुहुन्न भनेर अड्डी कसिरहेको छ । सदस्यता अद्यावधिक गर्नुहुन्न भन्नुको कारण के होला ?

क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिकको विषयमा पार्टीभित्र फरक–फरक धारणा देखिनु स्वाभाविक हो । १५औँ महाधिवेशनको तयारीका क्रममा गत पुस महिनामै क्रियाशील सदस्यता नवीकरण गरेर केन्द्रमा पठाइएको थियो । त्यसैले त्यही सदस्यतालाई आधार मानेर महाधिवेशनको प्रक्रिया अगाडि बढाउनुपर्छ भन्ने धारणा अर्को पक्षले राखेको देखिन्छ । तर अहिले नेपाली कांग्रेसले आफ्नो संगठनलाई आधुनिक र व्यवस्थित बनाउने उद्देश्यले डिजिटल प्रणालीमार्फत सदस्यता अद्यावधिक गर्ने काम गरिरहेको छ । पार्टीको परिचयपत्र (आईडी) प्रणालीलाई व्यवस्थित गर्न र सदस्यतामा रहेका केही त्रुटिहरु सच्याउन पनि अद्यावधिक आवश्यक देखिएको छ । स्याङ्जा जिल्लामा गत पुसमा करिब २६ हजार क्रियाशील सदस्यता नवीकरण भएको थियो भने हालसम्म नयाँ प्रणालीअनुसार करिब ८ हजार सदस्यको मात्र अद्यावधिक भएको अवस्था छ । हामी डिजिटल युगमा छौँ, त्यसैले संगठनलाई पनि समयानुकूल प्रविधिमैत्री बनाउन आवश्यक छ । अर्कोतर्फ, पुराना क्रियाशील सदस्यलाई नै आधार मानेर महाधिवेशनमा जानुपर्छ भन्ने साथीहरुको मागलाई पनि बेवास्ता गर्न मिल्दैन । मेरो विचारमा यस विषयमा दुवै पक्षले लचकता अपनाएर सहमतिको साझा प्रस्थानबिन्दु खोज्नुपर्छ । एक–आपसमा अडान मात्रै लिएर समस्या समाधान हुँदैन, संवाद र सहमतिबाटै निकास निकाल्नुपर्छ ।

४. पछिल्लो समय असन्तुष्ट समूहले सम्पर्क कार्यालय नै स्थापना गरेको छ । यो पार्टी फुटको पूर्वाभ्यास हो कि एकताका लागि दबाब हो ?

म नेपाली कांग्रेसमा फुटको पूर्वाभ्यास भइरहेको भन्ने कुरा मान्दिनँ । नेपाली कांग्रेस सात दशकभन्दा लामो इतिहास बोकेको, लोकतान्त्रिक मूल्य र परम्परामा आधारित बलियो राजनीतिक दल हो । विचार, नेतृत्व र कार्यशैलीका विषयमा फरक धारणा आउनु स्वाभाविक हो, तर त्यसलाई पार्टी फुटसँग जोडेर हेर्नु उचित हुँदैन । अहिले देखिएको अवस्था मूलतः पार्टीभित्रको आन्तरिक लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धा र नेतृत्वसम्बन्धी बहसको अभिव्यक्ति हो । विगतमा लोकतन्त्र र वर्तमान राजनीतिक व्यवस्थाका लागि संघर्ष गरेका नेताहरु र नयाँ पुस्ताको नेतृत्वबीच दृष्टिकोण तथा प्राथमिकतामा केही फरकपन देखिएको हुन सक्छ । यस्ता बहस र छलफललाई पार्टीलाई अझ सशक्त बनाउने अवसरका रुपमा लिनुपर्छ । जहाँसम्म सम्पर्क कार्यालय स्थापनाको कुरा छ, आगामी १५औँ महाधिवेशनलाई लक्षित गरेर विभिन्न समूह तथा नेतृत्व पक्षहरुले आफ्ना गतिविधि व्यवस्थित गर्न सम्पर्क कार्यालय सञ्चालन गरेका हुन् । यसलाई फुटको संकेतभन्दा पनि महाधिवेशन केन्द्रित संगठनात्मक सक्रियता र आन्तरिक राजनीतिक तयारीका रुपमा बुझ्नुपर्छ । अन्ततः सबै पक्षको साझा उद्देश्य नेपाली कांग्रेसलाई अझ बलियो, एकताबद्ध र जनतामाझ विश्वासिलो बनाउनु नै हो ।

५. सभापतिले विशेष महाधिवेशनमा सहभागी भए÷नभएको आधारमा विभेद गर्दिनँ, छुटेका नेताहरुलाई केन्द्रीय कार्यसमिति र अन्य समितिहरुमा समेट्छु भन्नुभएको छ । यसलाई कसरी लिनुहुन्छ ?

सभापतिज्यूले सार्वजनिक रुपमा व्यक्त गर्नुभएको धारणा सकारात्मक छ । पार्टीभित्र कसैले विशेष महाधिवेशनमा सहभागिता जनायो वा जनाएन भन्ने आधारमा विभेद नगरी सबैलाई सम्मानपूर्वक समेट्ने प्रतिबद्धता स्वागतयोग्य विषय हो । नेपाली कांग्रेसजस्तो लोकतान्त्रिक पार्टीमा सबै पक्षलाई विश्वासमा लिएर अघि बढ्न सकियो भने संगठन अझ बलियो बन्न सक्छ । तर मिडियामा आएका यस्ता अभिव्यक्तिहरु व्यवहारमा पनि कार्यान्वयन हुनुपर्छ । केवल घोषणा मात्र होइन, त्यसको अनुभूति पार्टीका नेता–कार्यकर्ता सबैले गर्न पाउनुपर्छ । समावेशी र निष्पक्ष ढंगले जिम्मेवारी बाँडफाँट गरियो भने पार्टीभित्र देखिएका असन्तुष्टि पनि क्रमशः कम हुँदै जान्छन् । विशेषगरी आगामी महाधिवेशनलाई निष्पक्ष, पारदर्शी र विश्वसनीय बनाउन पार्टीले प्रभावकारी अनुशासन समिति तथा आवश्यक संयन्त्रहरु गठन गरेर काम गर्नुपर्छ । नियम, विधि र प्रक्रियालाई सबैले समान रुपमा पालना गर्ने वातावरण निर्माण भयो भने पार्टीभित्रको एकता अझ सुदृढ हुनेछ र नेतृत्वप्रति विश्वास पनि बढ्नेछ ।

६. तपाईंहरुले भनेअनुसार नेतृत्व चलेन भने के गर्नुहुन्छ ?

नेपाली कांग्रेस लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यतामा आधारित पार्टी हो । त्यसैले पार्टीभित्र फरक विचार राख्ने, असहमति व्यक्त गर्ने वा नेतृत्वलाई सुझाव दिने अधिकार सबैलाई छ । कुनै विषयमा हाम्रो धारणा र नेतृत्वको निर्णय फरक हुन सक्छ, तर त्यसको समाधान पनि पार्टीको विधि, विधान र स्थापित प्रक्रियाभित्रै खोजिनुपर्छ । हामीले भनेअनुसार नेतृत्व चलेन भन्दैमा कुनै अस्वाभाविक कदम चाल्ने प्रश्न उठ्दैन । लोकतान्त्रिक पार्टीभित्र संवाद, छलफल र स्वस्थ बहसबाटै निष्कर्ष निकाल्ने परम्परा हुन्छ । पार्टीका सबै नेता–कार्यकर्ता विधि र विधानको दायराभित्र रहेर अघि बढ्नुपर्छ भन्ने मेरो मान्यता हो । विशेषगरी अब हामी पुनः स्थानीय तह निर्वाचनलगायत महत्वपूर्ण राजनीतिक अभियानतर्फ उन्मुख हुँदैछौं । यस्तो अवस्थामा आन्तरिक मतभेदलाई भन्दा पनि पार्टीको एकता, संगठन सुदृढीकरण र जनताको विश्वास जित्ने विषयलाई प्राथमिकता दिन आवश्यक छ । त्यसैले अहिलेको आवश्यकता कसैले जित्ने वा हार्ने होइन, सम्पूर्ण पार्टीलाई समेट्ने वृहत् एकता कायम गरेर अगाडि बढ्नु हो ।

७. प्रदेश भेलापछि देउवा समूहले राष्ट्रिय भेला बोलाएर पार्टी विभाजन गर्दैछ भन्ने सुनिन्छ नि ? अब काँग्रेस फुट्ने नै हो त ?

म नेपाली कांग्रेस फुटको दिशामा गएको भन्ने विश्लेषणसँग सहमत छैन । प्रदेशस्तरमा भएका भेलाहरुको मूल उद्देश्य पार्टीभित्र वृहत् एकताको वातावरण निर्माण गर्नु र नियमित महाधिवेशनका लागि दबाब सिर्जना गर्नु हो । त्यसलाई पार्टी विभाजनको तयारीका रुपमा बुझ्नु उपयुक्त हुँदैन । उक्त भेलाहरुमा कुनै एक समूहको मात्र सहभागिता थिएन । देउवा समूहसँगै शेखर कोइराला समूहका नेताहरु पनि सहभागी भएका थिए । यसले पनि ती कार्यक्रमहरुको उद्देश्य पार्टीलाई विभाजित गर्नु नभई साझा मुद्दामा एकमत बनाउने प्रयास रहेको स्पष्ट हुन्छ । भोलिका दिनमा राष्ट्रिय स्तरको भेला आयोजना भयो भने पनि त्यसलाई फुटको संकेतभन्दा पार्टी एकता, नियमित महाधिवेशन र संगठनलाई विधिसम्मत ढंगले अघि बढाउने दबाबका रुपमा बुझ्नुपर्छ । नेपाली कांग्रेसको इतिहास, संगठनात्मक शक्ति र लोकतान्त्रिक संस्कारलाई हेर्दा पार्टी फुटभन्दा पनि आन्तरिक संवाद, सहमति र एकताको आवश्यकता अझ बढी महसुस गरिएको अवस्था हो । त्यसैले अहिले भइरहेका गतिविधिहरुको लक्ष्य पार्टीलाई कमजोर बनाउने होइन, अझ एकताबद्ध र सुदृढ बनाउने नै हो भन्ने मेरो विश्वास छ ।

८. यो विषम परिस्थितिमा अहिले जनप्रतिनिधिहरु या तल्लो तहका नेताहरुको मनोदशा के पाइराख्नुभएको छ ?

अहिलेको परिस्थितिमा जनप्रतिनिधि तथा तल्लो तहका नेता–कार्यकर्ताहरुको मनोदशा पूर्ण रुपमा उत्साहजनक छ भन्न सकिने अवस्था छैन । विभिन्न राजनीतिक घटनाक्रम र पार्टीभित्र देखिएका मतभेदका कारण केही साथीहरुमा मनोबल घटेको अनुभूति मैले गरेको छु । विशेषगरी गाउँ–गाउँमा पुगेर कार्यकर्तासँग भेटघाट गर्दा केही निराशा र अन्योल देखिने गरेको छ । क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिकको विषयमा पनि तल्लो तहका केही साथीहरुले चासो नदेखाएको वा अद्यावधिक प्रक्रियामा सहभागी हुन नचाहेको अवस्था छ । यसले पार्टी संगठनलाई थप सक्रिय र चलायमान बनाउने चुनौती थपेको छ । तर म यसलाई स्थायी समस्या मान्दिनँ । नेपाली कांग्रेसले विगतमा पनि धेरै कठिन परिस्थिति सामना गर्दै आफूलाई पुनः स्थापित गरेको इतिहास छ । अहिले देखिएको निराशालाई संवाद, एकता र संगठनात्मक सक्रियतामार्फत पुनर्जागरणमा बदल्न सकिन्छ भन्ने विश्वास छ । हामी नेता–कार्यकर्ता सबैलाई साथमा लिएर पार्टीलाई अझ सशक्त, गतिशील र जनमुखी बनाउने अभियानमा अघि बढ्नेछौँ । कार्यकर्ताको मनोबल उच्च बनाउँदै आगामी राजनीतिक चुनौती सामना गर्न पार्टीलाई एकताबद्ध गर्ने हाम्रो मुख्य प्राथमिकता हो ।

९. अब सरकारका कुरा गरौं । भर्खरै बजेट आएको छ । यसलाई कसरी लिनुभएको छ ?

भर्खर सार्वजनिक भएको बजेटलाई मैले अत्यन्त महत्वाकांक्षी बजेटका रुपमा लिएको छु । विकास निर्माण, सामाजिक सुरक्षा तथा अन्य विभिन्न क्षेत्रका लागि आकर्षक कार्यक्रमहरु समावेश गरिए पनि त्यसको कार्यान्वयन पक्ष भने चुनौतीपूर्ण देखिन्छ । विशेषगरी बजेटका लागि आवश्यक स्रोत व्यवस्थापनको विषयमा पर्याप्त यथार्थपरक आधार देखिँदैन । आन्तरिक ऋण र राजस्व संकलनप्रति अत्यधिक आशावादी अनुमान गरिएको जस्तो लाग्छ । तर वर्तमान आर्थिक अवस्था र राजस्व संकलनको प्रवृत्तिलाई हेर्दा बजेटले लिएका लक्ष्यहरु सहज रुपमा हासिल हुने अवस्था देखिँदैन । सरकारले छोटो अवधिमै सार्वजनिक ऋणको दायित्व थप बढाएको अवस्था छ । यस्तो अवस्थामा उत्पादन वृद्धि, लगानी विस्तार र राजस्व संकलनमा उल्लेख्य सुधार नगरी केवल ऋण र अनुमानित आम्दानीका आधारमा बजेट कार्यान्वयन गर्न खोज्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ । त्यसैले बजेटका उद्देश्य सकारात्मक भए पनि यसको सफल कार्यान्वयनका लागि स्रोत सुनिश्चितता, खर्चमा अनुशासन र प्रभावकारी कार्यान्वयन संयन्त्र आवश्यक छ । अन्यथा कागजमा आकर्षक देखिने कार्यक्रमहरु व्यवहारमा पूर्ण रुपमा कार्यान्वयन हुन नसक्ने जोखिम रहन्छ ।

१०. सरकार गठन भएको सय दिन पनि पुगेको छैन । विपक्षीहरु किन यति धेरै विरोधमा उत्रिएका हुन् ?

विपक्षी दलहरुले सुरुदेखि नै सरकारलाई काम गर्ने अवसर दिनुपर्छ भन्ने मान्यता राखेका थिए । हाम्रो धारणा पनि सरकार गठन भएको प्रारम्भिक सय दिनसम्म अनावश्यक टिप्पणी नगरी सरकारको कामको मूल्यांकन गर्ने थियो । तर पछिल्ला केही निर्णय र गतिविधिहरुले हामीलाई आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्न बाध्य बनाएको छ । विशेषगरी करका दरहरुमा गरिएको हेरफेर तथा बजेटसँग सम्बन्धित विषयमा उठेका प्रश्नहरुले सरकारको कार्यशैलीमाथि गम्भीर शंका उत्पन्न गरेका छन् । बजेट प्रस्तुत भइसकेपछि त्यसका केही अंशहरु परिवर्तन गरिएको विषय सार्वजनिक रुपमा चर्चामा आएको छ । यस्ता घटनाले पारदर्शिता र सुशासनप्रति प्रश्न उठ्ने स्वाभाविक हुन्छ । हामीले विरोधका लागि मात्र विरोध गरेका होइनौं । सरकारका कतिपय निर्णयहरु प्रतिशोधपूर्ण ढंगले प्रेरित भएको जस्तो देखिएकाले त्यसप्रति खबरदारी गर्नु विपक्षीको जिम्मेवारी पनि हो । लोकतन्त्रमा सरकारलाई आवश्यक सहयोग गर्ने र गलत देखिएका विषयमा रचनात्मक आलोचना गर्ने दुवै भूमिका विपक्षीको हुन्छ । त्यसैले अहिले उठाइएका विषयहरु सरकारलाई असफल बनाउने उद्देश्यले होइन, सही मार्गमा अघि बढ्न सचेत गराउने उद्देश्यले उठाइएका हुन् ।